Τα 2 σενάρια για τα αυθαίρετα: παράταση δηλώσεων & νέος νόμος

Παράταση της εισπρακτικής επιχείρησης νομιμοποίησης αυθαιρέτων για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά και... φιλί ζωής στο νομοθετικό πλαίσιο τακτοποίησης των αυθαιρέτων με πρόστιμο, αν χρειαστεί και με νέο νόμο, εν αναμονή της απόφασης της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, που θα κρίνει τη συνταγματικότητα ή μη του τελευταίου νόμου για τα αυθαίρετα (ν.4178/13), η εφαρμογή του οποίου λήγει τον ερχόμενο Φεβρουάριο, ετοιμάζει το υπουργείο Περιβάλλοντος.
Ανοίγει νέος κύκλος αβεβαιότητας και αρχίζει νέα περιπέτεια, με μεγάλη πιθανότητα, προκειμένου να έχουν νόμιμη κάλυψη από την πολιτεία, να υποχρεωθούν να δηλώσουν ξανά για δεύτερη ή και τρίτη φορά τα αυθαίρετά τους, για τους συνολικά 780.000 ιδιοκτήτες, που καταβάλλοντας έως τώρα πρόστιμα συνολικού ύψους άνω του 1,2 δισ. ευρώ έχουν ενταχθεί από το 2011 στους δύο νόμους των αυθαιρέτων. Δηλαδή το νόμο 4014/11, γνωστό ως «νόμο Παπακωνσταντίνου», που κρίθηκε αντισυνταγματικός και ακυρώθηκε την περασμένη άνοιξη από το ΣτΕ και το νόμο 4178/13, γνωστό ως «νόμο Καλαφάτη», που κρίνεται τώρα από το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο.
Στο μεταξύ το υπουργείο Περιβάλλοντος φαίνεται ότι κινείται στην κατεύθυνση, σε κάθε περίπτωση, να παρατείνει τη διαδικασία νομιμοποίησης των αυθαιρέτων τουλάχιστον για ένα ακόμη έτος μετά τη λήξη ισχύος του τελευταίου νόμου τον ερχόμενο Φεβρουάριο, δηλαδή μέχρι τις αρχές του 2016, καλύπτοντας τις θεσμικές ακροβασίες που έχουν δημιουργηθεί, εξυπηρετώντας παράλληλα τόσο εισπρακτικές όσο και προεκλογικές σκοπιμότητες.
Τα δύο σενάρια
Με στόχο τη νέα παράταση, ανάλογα με την απόφαση του ΣτΕ εξετάζονται δύο διαφορετικά σενάρια, τα οποία είναι:
1 Παράταση δηλώσεων: Απευθείας παράταση της προθεσμίας υποβολής δηλώσεων αυθαιρέτων με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, εφόσον η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ, η οποία αναμένεται να εκδοθεί έως τον Ιανουάριο, δεν είναι ακυρωτική. Εγκυρες πηγές αναφέρουν στην «Ε» ότι ενδέχεται η προσφυγή κατοίκων της περιοχής Αμαρουσίου κατά του νόμου 4178/13, που εκδικάσθηκε στις 10 Οκτωβρίου να απορριφθεί από το ΣτΕ, όχι επί της ουσίας αλλά για τυπικούς λόγους, όπως για παράδειγμα την τεκμηρίωση του έννομου συμφέροντος των προσφευγόντων. Τότε εκτιμάται ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος θα σπεύσει να πανηγυρίσει ότι πήρε «πράσινο φως από το ΣτΕ», συνεχίζοντας την εφαρμογή του ισχύοντος νόμου με νέα παράταση. Στο μεταξύ εκκρεμεί στο ΣτΕ νέα προσφυγή κατά του ίδιου νόμου 4178/13, η εκδίκαση της οποίας έχει προσδιοριστεί για την ερχόμενη άνοιξη. Προσφυγή για αντιδικία ιδιοκτητών από την Ηγουμενίτσα, με νομικό παραστάτη τον δικηγόρο Α. Παπαπετρόπουλο, υπόθεση με βάση την οποία εκδόθηκε από το ΣτΕ η ακυρωτική απόφαση για το «νόμο Παπακωνσταντίνου». Η νέα προσφυγή, προβάλλοντας αιτιάσεις όπως ότι ο «νόμος Καλαφάτη» προβλέπει τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων για τα οποία έχουν εκδοθεί τελεσίδικες αποφάσεις κατεδάφισης από την Πολεοδομία και ότι προβλέπει για τα αυθαίρετα της περιόδου 1983 έως σήμερα τακτοποίηση, μαζικά χωρίς κριτήρια και μελέτες, προσκρούοντας στην πάγια νομολογία του ΣτΕ, εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει σε ακύρωση του νόμου.
Παρά ταύτα δεν ανατρέπονται οι σχεδιασμοί νέας παράτασης της επιχείρησης νομιμοποίησης των αυθαιρέτων, αφού με τους ακολουθούμενους ρυθμούς απονομής της δικαιοσύνης η καταληκτική απόφαση του ΣτΕ δεν πρόκειται να εκδοθεί πριν από τις αρχές του 2016, δηλαδή πριν λήξει η προθεσμία της νέας παράτασης.
2 Νέος νόμος: Ψήφιση στη Βουλή νέου νόμου για τα αυθαίρετα, με άμεση εφαρμογή, ώστε να μην υπάρξει νομοθετικό κενό, και ισχύ τουλάχιστον για ένα έτος, ο οποίος θα προωθηθεί ως αναγκαία λύση έπειτα από ενδεχόμενη έκδοση ακυρωτικής απόφασης του ΣτΕ τον ερχόμενο Ιανουάριο. Το σενάριο του νέου νόμου εξετάζεται προκειμένου να καλυφθούν οι 800.000 ιδιοκτήτες, που έχουν ήδη ενταχθεί στους δύο προηγούμενους νόμους νομιμοποίησης αλλά και όσοι υποβάλλουν δηλώσεις το προσεχές διάστημα με τον ισχύοντα νόμο, μέχρι την τελική απόφαση του ΣτΕ. Πρόκειται για μοντέλο, που εφάρμοσε το υπουργείο Περιβάλλοντος, της κάλυψης παλαιών και νέων δηλώσεων αυθαιρέτων με διαδοχικούς νόμους, που εμφανίζονται ότι οι διατάξεις τους εναρμονίζονται με τις επιταγές των αποφάσεων του ΣτΕ, με ίδιο πάντα στόχο τη νομιμοποίηση των αυθαιρέτων.
Μετά την ακύρωση του «νόμου Παπακωνσταντίνου» την άνοιξη του 2013 το ΥΠΕΚΑ κάλεσε τους 560.000 ιδιοκτήτες που είχαν υποβάλει δηλώσεις και έμειναν στον αέρα αντιμέτωποι με τις συνέπειες της αυθαίρετης δόμησης, να ενταχθούν με νέες δηλώσεις τους στο «νόμο Καλαφάτη», που τέθηκε σε ισχύ από τον Σεπτέμβριο του 2013. Επόμενος κρίκος της αλυσίδας μπορεί να είναι λοιπόν μία νέα νομοθετική πρωτοβουλία, που θα κινήσει τη διαδικασία ενός νέου γύρου παλαιών και νέων δηλώσεων αυθαιρέτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι από νομικούς παράγοντες έχει ήδη τεθεί θέμα στην επιτροπή συμμόρφωσης του ΣτΕ, ότι φτιάχνονται νέοι νόμοι νομιμοποίησης αυθαιρέτων για να καλύπτουν τους παλαιούς που ακυρώνονται.
Τι λέει το ΥΠΕΚΑ
Το υπουργείο Περιβάλλοντος επισήμως δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει ότι εξετάζει θέμα παράτασης της εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου νομιμοποίησης αυθαιρέτων. Αρμόδια πηγή αναφέρει στην «Ε» ότι «το υπουργείο Περιβάλλοντος περιμένει την έκδοση της απόφασης του ΣτΕ», όπως επίσης ότι «θα εξεταστεί εάν προκύψει ότι χρειάζονται κάποιες προσαρμογές», προσθέτοντας ότι κατά την άποψη του υπουργείου «ο νόμος είναι συνταγματικός καθώς αποτελεί "κλειδί" για την ανάσχεση και εξάλειψη της αυθαίρετης δόμησης».
Σύμφωνα με την ίδια πηγή εν αναμονή της απόφασης του ΣτΕ, οι προθεσμίες υποβολής δηλώσεων και δικαιολογητικών «τρέχουν» κανονικά έως τις 8 Φεβρουαρίου, που ισχύει ο νόμος 4178/13. Από το ΥΠΕΚΑ τονίζεται επίσης ότι σε καμία περίπτωση δεν αλλάζει ο σχεδιασμός του υπουργείου, που προβλέπει ότι από τον ερχόμενο Φεβρουάριο αρχίζει να λειτουργεί ο νέος ηλεκτρονικός τρόπος έκδοσης της αυθαίρετης δόμησης. Συγκεκριμένα το υπουργείο ενεργοποιεί τη διασταύρωση στοιχείων από τρεις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων, των δηλωμένων αυθαιρέτων, της ηλεκτρονικής έκδοσης των αδειών δόμησης, που αφορά τις νέες οικοδομές σε πανελλαδική κλίμακα και την ηλεκτρονική ταυτότητα του κτηρίου, που αφορά στα υφιστάμενα κτήρια και η έκδοσή της είναι υποχρεωτική για τις μεταβιβάσεις και ενοικιάσεις υφιστάμενων κτηρίων. «Για πρώτη φορά, λένε από το ΥΠΕΚΑ, η πολιτεία θα διαθέτει ολοκληρωμένη και έγκυρη εικόνα του δομημένου χώρου, με αποτυπωμένα όλα τα υφιστάμενα και νέα κτήρια, για τον εντοπισμό των αυθαιρέτων και τη σταδιακή ανάσχεση και εξάλειψη της αυθαίρετης δόμησης».

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΗΠΕΙΡΟΥ (29-10-2014)

 Στη σημερινή της συνεδρίαση η Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας Ηπείρου, μεταξύ άλλων, έλαβε τις εξής αποφάσεις:

Α. Ενέκρινε τη δημοπράτηση των έργων:

   1. Κατασκευή τοίχου αντιστήριξης επί της 34ης επαρχιακής οδού εντός της Τ.Κ. Κεφαλόβρυσου, προϋπολογισμού 25.000 ευρώ.

   2. Κατασκευή τοίχου αντιστήριξης στο Δ.Δ. Μιχαλιτσίου, προϋπολογισμού 12.000 ευρώ.

   3. Κατασκευή τοίχου αντιστήριξης επί της 34ης επ. οδού, εντός Κεφαλόβρυσου, της Π.Ε. Ιωαννίνων, με προϋπολογισμό 25.000 ευρώ.

   4. Αντιπλημμυρικά έργα στο Δ.Δ. Ζερβού του Δήμου Ζηρού, προϋπολογισμού 15.000 ευρώ, καθώς ο προηγούμενος διαγωνισμός απέβη άγονος.      

   5. Ασφαλτόστρωση δημοτικής οδού στο Δ.Δ. Ν. Σαμψούντας Π.Ε. Πρέβεζας, προϋπολογισμού 30.000 ευρώ, καθώς ο προηγούμενος διαγωνισμός απέβη άγονος.

Β. Ενέκρινε τα πρακτικά των Επιτροπών Διεξαγωγής Διαγωνισμών και ανέδειξε τους αναδόχους

  

1. Συντήρηση αντλιοστασίου Βίγλας,προϋπολογισμού 20.000 ευρώ. (Ανάδοχος: Ο.Ε. Α. ΤΣΩΡΟΣ- Λ.ΣΑΚΚΑΣ).

2. Εργασίες ασφαλτικές για έργα αεραθλητισμού στα Κολομόδια Άρτας, προϋπολογισμού δαπάνης 9.000 ευρώ (Ανάδοχος: Δ. Φούκας).

3. Συντήρηση επαρχιακών οδών Ανηλίου- Μετσόβου και σύνδεση παραγωγικών μονάδων με το επαρχιακό δίκτυο, προϋπολογισμού 100.000 ευρώ. (Ανάδοχος: Ο.Ε. Σ&Γ ΑΛΕΞΙΟΥ).

''Τα 10 πράγματα που μισώ στο ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ''

Ένα πολύ συγκροτημένο και ταυτόχρονα (για αρκετούς) ανατρεπτικό κείμενο του Βρετανού αρχιτέκτονα Elrond Burrell για τα παθητικά κτίρια, που θα πρέπει να διάβασει κάθε μηχανικός, αλλά και κάθε πολίτης..
1. Θερμογέφυρες Παντού
Κάποτε απολάμβανα να βλέπω κεκλιμένα άκρα να προεξέχουν γύρω από ένα σπίτι. Θαύμαζα ξύλινες και ατσάλινες δοκούς που προεκτείνονταν απαλά πέρα από τους εξωτερικούς τοίχους ή άστραφταν από το πάτωμα ως την οροφή.
Όχι πια! Τώρα διακρίνω μόνο τις θερμογέφυρες , την επακόλουθη απώλεια θερμότητας, το ρίσκο του υποβιβασμού των υλικών και τους κινδύνους παρουσίας μούχλας, που όλα αυτά δημιουργούν.
Τα καλλιτεχνικά αρχιτεκτονικά επινοήματα των δομών των κτιρίων που διαπερνούν τους εξωτερικούς χώρους φθάνοντας στους εσωτερικούς, μόνο στιγμιαία με εξιτάρουν πια. Και το βλέπω ξεκάθαρα. Τα παθητικά κτίρια απαιτούν σχεδιασμό δίχως θερμογέφυρες, γι' αυτό άλλωστε λειτουργούν.
Αρχιτέκτονες, χρειάζεται να γίνετε πιο δημιουργικοί στο πώς εκφράζετε τις δομές, τα κατασκευαστικά σχέδια και τις άκρες των στεγών σας, ή τις ταράτσες σας! Χρειάζεστε να κατακτήσετε την ολοκληρωμένη σχεδίαση.
2. Έμαθα να εκτιμώ και να λατρεύω το μηχανικό εξαερισμό
Ήμουν μεγάλος υποστηρικτής του «φυσικού αερισμού», που σημαίνει χειροκίνητο άνοιγμα των παραθύρων με σκοπό την πλήρη ανανέωση του εσωτερικού αέρα, υπακούοντας όμως στη βούληση και τα κέφια του καιρού. Η προσθήκη ανεμιστήρα, αεραγωγών και φίλτρων ήταν κάτι σαν αίρεση και σίγουρα θα κατανάλωνε περισσότερη ενέργεια.
Χρειάστηκε πολύ προσπάθεια για να πειστώ τελικά ότι ο μηχανικός εξαερισμός μπορούσε στην πραγματικότητα να εξοικονομήσει ενέργεια. Επιπροσθέτως, είναι πιο υγιεινός από το φυσικό αερισμό. Είχα εσφαλμένα συσχετίσει το μηχανικό εξαερισμό με τον κλιματισμό και όλα τα μειονεκτήματά του, όπως η επανακυκλοφορία του θερμαινόμενου ή ψυχόμενου αέρα. Αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με το παθητικό κτίριο και το μηχανικό εξαερισμό.
Στο παθητικό κτίριο, ο μηχανικός εξαερισμός παρέχει συνεχώς φρέσκο αέρα, και όχι μόνο δεν τον επανακυκλοφορεί αλλά τον φιλτράρει κιόλας. Αυτό βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα εσωτερικού αέρα.
Ο μηχανικός εξαερισμός στο παθητικό κτίριο ανακτά τη θερμότητα του απαγόμενου αέρα του σπιτιού και μεταφέρει αυτή τη θερμότητα για να προθερμάνει τον εισερχόμενο ψυχρό αέρα. Αυτό εξοικονομεί ενέργεια καθώς ο κρύος εισερχόμενος αέρας θα έπρεπε να θερμανθεί ανάλογα...τα κέφια του καιρού. Έτσι έχουμε συνεχώς φρέσκο αέρα ο οποίος ικανοποιεί τα κριτήρια θερμικής άνεσης.
3. Δεν μπορώ απλώς να «τσεκάρω κουτάκια» για να παραδώσω ένα βιώσιμο κτίριο
Λατρεύω τις ταράτσες που έχουν ζωή (φυτά και χώμα) και μπορούν να προσφέρουν πολλά περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα σε ένα κτίριο, αλλά και στο γενικότερο περίγυρο. Μια «ζωντανή ταράτσα» ήταν -και κάποιες φορές είναι ακόμη- εγγύηση ενός βιώσιμου κτιρίου.
Είμαι, επίσης, θερμός υποστηρικτής της κομποστοποίησης η οποία είναι σίγουρα πολύ καλή για το περιβάλλον. Οπότε όταν περιλαμβάνονται κάδοι κομποστοποίησης στο σχεδιασμό μιας κουζίνας ενθαρρύνεται και γίνεται εύκολο για στους κατοίκους να αρχίσουν να συμμετέχουν κι αυτοί άμεσα στην οικολογική αυτή διαδικασία. Επαναλαμβάνω, σίγουρα είναι κάτι το καλό.
Αυτή η λίστα θα μπορούσε να συνεχίζεται επ' αόριστο.
Πάντως, εάν ένα κτίριο έχει μια ζωντανή ταράτσα, ή έστω κάποιους κάδους κομποστοποίησης, αλλά παρά όλα αυτά εξακολουθεί να είναι άβολο ξαι είναι ένα ενεργοβόρο τέρας, είναι άραγε ένα βιώσιμο κτίριο; Θα μπορούσε ίσως να κερδίσει κάποιους πόντους για θέματα αειφορίας, αλλά δεν είναι ολοκληρωμένο σχεδιαστικά.
Για να είμαι ειλικρινής, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε εάν ένα τέτοιου τύπου κτίριο είναι εξ αρχής αποδεκτό πια στην εποχή μας. Ανεξάρτητα από την κλιματική αλλαγή, ανεξάρτητα από την έλλειψη πόρων και ενέργειας, τα ασφαλή και αξιοπρεπώς σχεδιασμένα κτίρια δεν θα πρέπει να είναι άνετα, αλλά καταναλώνοντας την ελάχιστη δυνατή ενέργεια; Έχουμε την τεχνολογία, τη γνώση, τα υλικά και τα προσόντα.
Η αρχιτεκτονική χρειάζεται να αλλάξει, διότι το να κερδίζονται απλώς κάποιοι πόντοι -σε μια αριθμημένη λίστα με παράγοντες βιωσιμότητας- δεν είναι η απάντηση. Ο τρόπος να πάμε μπροστά είναι ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός κτιρίων με προδιαγραφές Passivhaus που αποδίδει άριστη άνεση χρησιμοποιώντας μίνιμουμ ενέργεια.
4. Δεν μπορώ να Κρύψω τις Κακές Λεπτομέρειες
Ξέρετε, αυτές τις λεπτομέρειες όπου ένας σύμμικτος τοίχος έχει μεγάλη ποσότητα ξύλου στη γωνία ή γύρω από ένα άνοιγμα παραθύρου; Ή εκείνες που τροποποιήθηκαν στο εργοτάξιο και δεν μοιάζουν καθόλου με το σχέδιό σας; Όπου πολύ περισσότερος χάλυβας και σκυρόδεμα κατέληξαν εντός της ζώνης μόνωσης σε σχέση με αυτό που περιμένατε;
Ξέρετε ότι αυτό είναι μία θερμογέφυρα. Συμβάλλει στη διαφορά της απόδοσης, αυξάνει τον κίνδυνο υποβάθμισης του υλικού και σχηματισμού μούχλας. Θα μπορούσε ακόμη και να συμβάλλει σε υψηλά ποσοστά άσθματος.
Αλλά είναι ΟΚ, έτσι δεν είναι; Καλύπτει τις απαιτήσεις του οικοδομικού κανονισμού, ή έστω εγκρίνεται.
Στην πραγματικότητα δεν είναι ΟΚ.
Και όταν ξεκινάτε να σχεδιάζετε και να κατασκευάζετε Παθητικά Κτίρια, σύντομα συνειδητοποιήσετε ότι δεν μπορείτε να τα κρύψετε αυτά τα πράγματα. Δεν θα τη γλιτώσετε. Ούτε στη φάση του σχεδιασμού, ούτε στη φάση της κατασκευής. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους γιατί η πιστοποίηση, σύμφωνα με το πρότυπο του Παθητικού Κτιρίου, είναι τόσο σημαντική. Διασφάλιση της ποιότητας.
5. Δεν ξελογιάζομαι από σέξυ αστραφτερά γυάλινα κτίρια
Σε ποιον δεν αρέσει ένας μοδάτος γυάλινος ουρανοξύστης εντυπωσιακού σχεδιασμού; Αποτελούμενος από φέτες, ή κύβους ή στροβιλιζόμενος έτσι ώστε να ταιριάζει στη μόδα και στη φαντασία του αρχιτέκτονα. Σε ποιον δεν αρέσουν τα αρχαιοπρεπή κτίρια γεμάτα απαστράπτοντα κρύσταλλα; Εμένα, σίγουρα, κάποτε μου άρεσαν!
Τώρα τα βλέπω σαν ενεργειακούς υπερκαταναλωτές εν δυνάμει άρρωστων κτιρίων που σπαταλούν πολύ περισσότερη ενέργεια από όση δικαιούνται ή τους είναι απαραίτητη! Κινδυνεύουν από υπερθέρμανση το καλοκαίρι, ξεπάγιασμα το χειμώνα και από το να είναι αδύνατον να παραμείνουν κατοικήσιμα σε περίπτωση διακοπής ηλεκτρικού. Ή σε περίπτωση περικοπής διαθέσιμων ενεργειακών φορτίων. Τα παρομοιάζω με το παγωμένο τσάι, για τον συμψηφισμό φτωχής αποδοτικότητας που έχουν εν σχέσει με τη διαθέσιμη τεχνολογία και την αυξημένη ενεργειακή κατανάλωσή τους.
Ας αναρωτηθούμε, γιατί αναμένουμε η μπαταρία του κινητού τηλεφώνου μας να διαρκεί όλο και περισσότερο σε κάθε παραγωγική γενιά, αλλά δεν μας νοιάζει για την ενεργειακή κατανάλωση των κτιρίων μας; Και εννοώ να μας νοιάζει στ' αλήθεια, τόσο ώστε να κάνουμε κάτι επ' αυτού. Να σχεδιάζουμε και να κατασκευάζουμε έτσι ώστε κάθε γενιά κτιρίων να αποδίδει καλύτερα.
Είναι η αρχιτεκτονική ο μόνος τομέας της βιομηχανίας όπου χρησιμοποιούμε τη βέλτιστη τεχνολογία της γενιάς μας, όχι για να βελτιώσουμε την αποδοτικότητα των κτιρίων, αλλά -αντί να τα φτιάξουμε βιώσιμα και λειτουργικά- καταλήγουμε σε κτίρια που αποδίδουν χειρότερα από των προηγούμενων γενεών;
Με την τεχνική των παθητικών κτιρίων μπορούμε να κάνουμε το αντίθετο. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τρέχουσα γνώση και τεχνολογία και όλη τη σχεδιαστική μας δημιουργικότητα για να φτιάξουμε κτίρια που απαιτούν λιγότερο σχεδιασμό.
6. Έμαθα να αποδέχομαι πλέον τα κουφώματα uPVC υψηλής ενεργειακής απόδοσης
Απεχθανόμουν τα κουφώματα PVC. Συνήθως ήταν φτηνά και άσχημα, κακής αισθητικής και χαμηλής απόδοσης ενώ απαιτούνταν και συντήρηση, παρά τα όσα έλεγαν οι κατασκευαστές. Πέρα από αυτό, το PVC είναι παράγωγο πετρελαίου το οποίο είναι επιβλαβές για το περιβάλλον και τον άνθρωπο κατά τη χρήση και το τέλος του κύκλου ζωής του.
Ωστόσο, αποδέχομαι ότι τα υψηλής ποιότητας και απόδοσης κουφώματα PVC με τριπλή υάλωση προσφέρουν μια εξαιρετική σχέση κόστους-οφέλους για την εφαρμογή παθητικών κτιρίων. Θέλω να πιστεύω ότι σε αυτή την περίπτωση ο εξαερισμός σε αυτά τα κτίρια θα μπορεί να αφαιρεί τις οποιεσδήποτε τοξίνες που παράγονται από αυτά τα κουφώματα.
Ας το θέσουμε απλά: προτιμώ να ζω σε ένα σπίτι με τέτοια κουφώματα παρά σε ένα σπίτι με κουφώματα κακής απόδοσης που στην τελική συμβάλλουν αρνητικά στην κλιματική αλλαγή, αφού δεν εξοικονομούν ενέργεια.
7. Γίνομαι κουραστικός όταν μιλάω για ενεργειακή απόδοση κτιρίου
Δεν το φανταζόσασταν, έτσι; Θέλω να πω, 1400 λέξεις σε άλλο ένα blog post σχετικά με το Παθητικό Κτίριο μπορεί να γίνει βαρετό!
Ελπίζω ότι δεν είναι έτσι σε αυτή την περίπτωση. Και σας ευχαριστώ που διαβάσατε μέχρι εδώ!
Ωστόσο, πρέπει να παραδεχτώ ότι από τότε που ξεκίνησα να ασχολούμαι με το Παθητικό Κτίριο, έχω παθιαστεί όσο ποτέ άλλοτε με την ενεργειακή απόδοση κτιρίου.
Και θα σας πω γιατί.
Το Παθητικό Κτίριο επανατοποθετεί και πάλι την αρχιτεκτονική και τους αρχιτέκτονες στην αρχή και το κέντρο της διαδικασίας σχεδιασμού και υλοποίησης κτιρίων.
Το Παθητικό Κτίριο έχει να κάνει με τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Αφορά την επανένωση όλων των διαφορετικών πτυχών του σχεδιασμού κτιρίων. Συχνά στο παρελθόν αισθανόμουν ανίσχυρος. Ως αρχιτέκτονας, συχνά είχα την αίσθηση ότι τα σχέδιά μου τα έβλεπαν ως επιπόλαια, σαν να αφορούσαν μόνο την αισθητική. Και ότι έβλεπαν την αειφορία σαν μια ευχάριστη προσθήκη. Ότι η δουλειά μου ήταν απλώς να παραδώσω τα σχέδια. Και αυτά τα σχέδια ήταν ευάλωτα σε σοβαρούς συμβιβασμούς ανά πάσα στιγμή στη φάση του σχεδιασμού ή της κατασκευής.
Το Παθητικό Κτίριο τα ακυρώνει όλα αυτά. Αισθάνομαι ότι το Παθητικό Κτίριο με ενδυναμώνει. Αισθάνομαι ότι έχω ανακτήσει τη δουλειά μου ως αρχιτέκτονας, ως αναπόσπαστο, σημαντικό μέρος της διαδικασίας σχεδιασμού και υλοποίησης.
8. Αισθάνομαι ένοχος όταν παραδίδω κτίρια που είναι «μόνο» συμβατά
Αυτό είναι το μειονέκτημα του προηγούμενου μαθήματος, αισθάνομαι ένοχος που παραδίδω κτίρια που είναι μόνο συμβατά με τον οικοδομικό κανονισμό. Ατυχώς, δεν είναι όλα τα έργα που σχεδιάζω σύμφωνα με το πρότυπο του Παθητικού Κτιρίου. Και δέχομαι ότι έτσι είναι τα πράγματα στον κλάδο αυτή τη στιγμή. Και κάνω ό,τι μπορώ για να το αλλάξω αυτό.
Δεν μπορώ να μην το σκέφτομαι όμως. Γνωρίζω ότι ένα κτίριο απλά «συμβατό» δεν θα παρέχει αυτό που υπόσχεται. Θα συμβάλλει στη διαφορά της απόδοσης. Θα συμβάλλει περισσότερο από το αναγκαίο στην κλιματική αλλαγή και πάντως όχι από κάποιο λάθος των ενοίκων του.
Επίσης, γνωρίζω ότι η γνώση και εμπειρία μου σε Παθητικά Κτίρια θα συνεισφέρουν ώστε κάθε κτίριο που σχεδιάζω να έχει πολύ καλύτερη ενεργειακή απόδοση από το μέσο όρο, ανεξαρτήτως εάν αυτό είναι ή όχι ένα πιστοποιημένο Παθητικό Κτίριο.
Γνωρίζω πώς να σχεδιάζω, με τις λεπτομέρειές του, και να παραδίδω ένα κτίριο πολύ καλύτερης ενεργειακής απόδοσης, ανεξαρτήτως εάν αυτό είναι ή όχι ένα Παθητικό Κτίριο. Και το ίδιο ισχύει και για άλλους Αρχιτέκτονες-Σχεδιαστές Παθητικών Κτιρίων.
Έτσι, παρά το ότι αισθάνομαι ένοχος, ξέρω ότι κάνω ό,τι μπορώ για να αλλάξω τον κόσμο προς το καλύτερο, αλλάζοντας την αρχιτεκτονική.
9. Διαφωνώ με μηχανικούς συντήρησης κτιρίων
Πρώτα πρώτα ζητώ συγγνώμη εκ των προτέρων από όποιον μηχανικό συντήρησης κτιρίων διαβάζει αυτό το άρθρο. Ζητώ συγγνώμη αν διαφώνησα μαζί σας κατά τη συνεργασία μας ή για αυτό που πρόκειται να γράψω τώρα.
Δουλεύοντας στα παθητικά κτίρια έχω αποκτήσει πολύ καλύτερη τεχνογνωσία και για τη συντήρηση του κτιρίου, από αυτή που κατέχουν οι περισσότεροι αρχιτέκτονες. Έμαθα πράγματα για τα οποία δεν είχα την παραμικρή ιδέα στο παρελθόν. Ή, τουλάχιστον, πριν απλώς κοιτούσα τους μηχανικούς συντήρησης να εργάζονται.
Και εδώ ακριβώς είναι που τίθεται το πρόβλημα και ομολογώ ότι αυτό που θα γράψω αποτελεί μια πολύ μεγάλη γενίκευση. Οι μηχανικοί των υπηρεσιών κτιρίου συχνά εργάζονται με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό είναι χωρίς καμιά αμφιβολία προϊόν της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της εργασιακής τους εμπειρίας . Ωστόσο, ο τρόπος λειτουργίας τους είναι συχνά «ο καθιερωμένος τρόπος» και βασίζεται στο πώς σχεδιάζουν μηχανολογικά, ηλεκτρικά και υδραυλικά συστήματα.
Δυστυχώς, αυτό συχνά δεν ισοδυναμεί με το σχεδιασμό ενός κτιρίου ως ένα πλήρες και ολοκληρωμένο σύστημα. Αυτό απαιτεί τη γνώση και την εμπειρία της φυσικής των κτιρίων. Και, κυρίως, αυτό απαιτεί διάθεση να σχεδιάσει κανείς με στόχο τη μείωση των εγκαταστάσεων και του εξοπλισμού και όχι απλά να βρει το βέλτιστο εξοπλισμό για το κτίριο, όπως συμβαίνει συνήθως.
Έτσι ορισμένες φορές μπαίνω σε αντιπαράθεση με κάποιο μηχανικό συντήρησης κτιρίων πάνω σε αυτό το πρόβλημα: όταν εκείνος θέλει να κάνει τη δουλειά «ως είθισται», εγώ απαιτώ το κτίριο να λειτουργήσει σαν μια ολοκληρωμένη ενότητα, με λιγότερες εγκαταστάσεις και εξοπλισμό, ένα κτίριο στο οποίο η αρχιτεκτονική θα κάνει την περισσότερη δουλειά.
10. Δεν μπορώ να κάνω πίσω. Το παθητικό σπίτι είναι πλέον το «κόκκινο χάπι»
Είναι αλήθεια. Μόλις ξεκίνησα να σχεδιάζω παθητικά κτίρια δεν μπορούσα πλέον να επιστρέψω στα παλιά δεδομένα.
«Αυτή είναι η τελευταία σου ευκαιρία. Μετά από αυτό, δεν υπάρχει γυρισμός. Αν πάρεις το μπλε χάπι η ιστορία τελειώνει εδώ, ξυπνάς στο κρεβάτι σου και πιστεύεις αυτό που θέλεις να πιστεύεις. Αν πάρεις το κόκκινο χάπι μένεις στην «Ονειρούπολη» και θα σου δείξω πόσο βαθιά φτάνει η τρύπα του λαγού. Να θυμάσαι: το μόνο που προσφέρω είναι η αλήθεια, τίποτα περισσότερο.»
- Μορφέας, Μάτριξ
Από τη στιγμή που θα υπάρξει κατανόηση για τον τρόπο λειτουργίας του παθητικού κτιρίου, τα μάτια σου είναι πλέον ορθάνοιχτα και καταλαβαίνεις το λόγο που τα (μη-παθητικά) κτίρια έχουν τόσο υψηλή ενεργειακή κατανάλωση. Ξέρεις ότι η αρχιτεκτονική μπορεί να βελτιωθεί. Ξέρεις ότι δεν χρειάζεται η αρχιτεκτονική να υπερβάλλει για να συμβάλλει στην κλιματική αλλαγή.
Ολοκληρώνοντας
Εδώ ολοκληρώθηκε η λίστα μου με τα « 10 πράγματα που μισώ στο παθητικό κτίριο». Σας ευχαριστώ που το διαβάσατε μέχρι τέλους. Ελπίζω να το βρήκατε αρκετά διδακτικό και ίσως και λίγο διασκεδαστικό ταυτόχρονα.
Και σας παρακαλώ να μη φοβάστε. Το να εκπαιδευθείτε και να αρχίσετε να εργάζεστε πάνω στα παθητικά κτίρια θα σας φέρνει ικανοποίηση και ενθουσιασμό. Δίνει πραγματικό νόημα στην αποστολή σας. Το παθητικό κτίριο δεν είναι μόνο για τους ειδικούς και τους ονειροπόλους. Είναι αυτό που χρειάζεται η ανθρωπότητα.
Copyright Elrond Burrell
Architecture | Passivhaus | BIM | Timber

Η... χαμένη και η... νέα ευκαιρία των Ελλήνων εργοληπτών στη Ρουμανία

Δεύτερη ευκαιρία στη Ρουμανία θα αναζητήσουν οι Έλληνες κατασκευαστές, θέτοντας ως στόχο τους νέους οδικούς άξονες που πρόκειται να βγουν στον αέρα προσεχώς μέσω διαγωνιστικών διαδικασιών.
Τα νούμερα για τη χώρα, όπως παρουσιάζονται στον οδικό χάρτη για τις μεταφορές της περιόδου 2014- 2030 είναι παραπάνω από φιλόδοξα, ωστόσο η μέχρι τώρα εμπειρία έχει διαψεύσει τις αρχικές προσδοκίες Ελλήνων αλλά και άλλων Ευρωπαίων - και πιο εσχάτως και των Κινέζων στη ρουμανική αγορά.
Σύμφωνα λοιπόν με το master plan των αρμοδίων Αρχών του τομέα Μεταφορών, η Ρουμανία χρειάζεται περί τα 656 χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμων και 2.200 χιλιόμετρα δρόμων ταχείας κυκλοφορίας. O νέος σχεδιασμός καλύπτει την περίοδο 2014-2030, και θα έχει πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ. Ως προς τους πόρους που απαιτούνται έως το 2030, η χώρα θα πρέπει να πληρώσει περί τα 6,2 δισ. ευρώ για τους αυτοκινητοδρόμους και περί τα 17,5 δισ. ευρώ για τους δρόμους ταχείας κυκλοφορίας.
Μέχρι τότε θα πρέπει να έχουν κατασκευαστεί οι αυτοκινητόδρομοι Sibiu – Brasov (105 χλμ.), Ploiesti – Comarnice (49 χλμ), Craiova – Pitesti (115 χλμ), Brasov – Bacau (158 χλμ), Gilau – Bors (177 χλμ) και Comarnic – Brasov (54 χλμ). Το νέο master plan περιλαμβάνει 16 projects για δρόμους ταχείας κυκλοφορίας- σημειωτέον ότι μέχρι σήμερα η Ρουμανία έχει 644 χιλιομέτρων αυτοκινητοδρόμων αλλά καθόλου δρόμους ταχείας κυκλοφορίας.
Η προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου Μεταφορών είχε θέσει ως στόχο συνολικά την ολοκλήρωση 2.440 χλμ. έως το 2020 ωστόσο οι στόχοι που έχουν τεθεί από τη νέα ηγεσία του υπουργείου έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω σε πιο... ρεαλιστικά επίπεδα αναφέροντας περίπου 600 χλμ. επιπλέον αυτοκινητοδρόμων έως το 2020.
Παρά τα μεγαλεπήβολα σχέδια, η ρουμανική αγορά δε φημίζεται ιδιαίτερα στον τομέα των συγχρηματοδοτούμενων έργων, αν ληφθούν υπόψη και οι πολυετείς καθυστερήσεις ως προς τις αναθέσεις νέων έργων και οι εμπλοκές που έχουν κατά καιρούς παρουσιαστεί. Εξ' ου άλλωστε και οι περιορισμένες πλέον προσδοκίες των Ελλήνων κατασκευαστών, οι οποίοι κατέβηκαν σε διαγωνισμούς στο απώτερο παρελθόν (ΕΛΛΑΚΤΩΡ, ΓΕΚ- ΤΕΡΝΑ, J&P ΑΒΑΞ κ.τ.λ.) έχοντας αυξημένες βλέψεις για τη ρουμανική αγορά, που όμως στη συνέχεια διαψεύστηκαν.
Από αυτούς που έχουν επιμείνει πιο πολύ, χαρακτηριστική είναι η εμπειρία του ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ, ο οποίος είναι αυτός με τη μεγαλύτερη παρουσία σήμερα σε σύγκριση με τους άλλους Έλληνες εργολάβους στη ρουμανική αγορά και πιο πρόσφατα έχει ορισθεί ανάδοχος - από κοινού με τη γαλλική Vinci και την αυστριακή Strabag - για τον αυτοκινητόδρομο Comarnic- Brasov. Πρόκειται για το γνωστό έργο του 1,2 δισ. ευρώ (η διάρκεια της σύμβασης παραχώρησης για το έργο είναι 29 χρόνια), το οποίο όμως προωθείται αισίως κατά την τελευταία δεκαετία και θα έπρεπε ήδη να έχει ξεκινήσει από τον Απρίλιο του 2014 προκειμένου να ολοκληρωθεί το 2017, ωστόσο ακόμη δεν έχει υπογραφεί η σχετική σύμβαση. Ο όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ είχε... ξανααναλάβει το έργο το 2009, επίσης σε κοινοπραξία με την Vinci, ωστόσο, η κατασκευή ποτέ δεν προχώρησε λόγω των προβλημάτων χρηματοδότησης. Μία πενταετία νωρίτερα, η Vinci είχε αναλάβει και πάλι κομμάτι του έργου, το οποίο όμως ''κόλλησε'' λόγω πολιτικών αντιπαραθέσεων.
Παρά τα προβλήματα πάντως, ο όμιλος ΕΛΛΑΚΤΩΡ δε φαίνεται να εγκαταλείπει την προσπάθεια για ισχυρότερο παρών στη ρουμανική αγορά και βλέψεις για συμμετοχή στο συγχρηματοδοτούμενο έργο, προϋπολογισμού 2 δισ. ευρώ, για το διαγωνισμό μελέτης, κατασκευής χρηµατοδότησης, λειτουργίας και συντήρησης της Νότιας Περιφερειακής Λεωφόρου Βουκουρεστίου (μήκους 48 χιλιομέτρων), παράλληλα με τη λειτουργία και τη συντήρηση των τμημάτων Βουκουρέστι - Κονστάντζα και Κραϊόβα - Πιτέστι

Καταστρέψανε την βαριά βιομηχανία της χώρας: την Οικοδομή

Λέμε ότι, δήθεν, τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές και σημαντικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα, στον τρόπο που λειτουργεί το κράτος, για να μπορέσει να ανακάμψει η Ελλάδα από της δεινή θέση που ήταν πριν την κρίση.
Η κρίση ξεκίνησε όταν δεν ήταν δυνατόν να βρεθεί παγκοσμίως κάποιος πρόθυμος να δανείσει το κράτος. Ο λόγος που κανείς δεν ήταν πρόθυμος να δανείσει χρήματα στην Ελλάδα, ήταν ότι πίστευαν ότι η χώρα δεν θα ήταν σε θέση να επιστρέψει αυτά τα χρήματα.
Η αιτία που η χώρα δεν θα ήταν σε θέση να ξεπληρώσει αυτά τα χρήματα εστιάστηκε στο κόστος του κράτους σε σχέση με τη συνολική οικονομία.
Με απλά λόγια, όταν η οικονομία το 2009 είχε μέγεθος 235 δισεκ. ευρώ, το κράτος διαχειριζόταν περίπου το 50% αυτών, ή 115 δισεκ. ευρώ ετησίως. Σε αυτό βάζουμε έξοδα, αλλά και εισφορές (που δεν είναι εισφορές αλλά φόρος εργασίας) που το κράτος αναδιανείμει ως συντάξεις, καθώς και τον τζίρο των κρατικών μονοπωλίων, τα έσοδα από τις κρατικές επενδύσεις, και πάσης φύσεως οικονομική δραστηριότητα που περνάει από κρατικά ταμεία και διαχειρίζονται διορισμένοι κομματάνθρωποι, καθώς και τόκους του χρέους μας.
Μετά από 5 χρόνια διαχείρισης της κρίσης, με ακραία μέτρα λιτότητας μέσω υπερφορολόγησης και μετά από μια Εσωτερική Υποτίμηση που κατέστρεψε το 23% από το ΑΕΠ του 2009, το κράτος ως περιγράφεται παραπάνω, πλέον "έχει μειωθεί" περίπου στα 110 δισεκατ. ευρώ ετησίως, ή στο 60% του ΑΕΠ.
Το κράτος αποποιήθηκε λόγω κρίσης περί τα 5 δισεκ. εκ των 115 δις που ξόδευε περίπου το 2009, ή συρρικνώθηκε κατά 4% περίπου!
Αν δούμε όμως την παραγωγική οικονομία με τα ίδια κριτήρια, αυτή μειώθηκε από τα 120 δις που ήταν προ κρίσης, στα 73 δις, ή κατά χονδρικά 40%!
Με λίγα λόγια, το κράτος παρέμεινε σχεδόν ανέπαφο στη λαίλαπα της Εσωτερικής Υποτίμησης, ενώ η παραγωγική οικονομία έχασε σχεδόν το 40% της απορροφώντας δεκαπλάσια μείωση απ' όση το κράτος! Δεκαπλάσια! Δέκα προς ένα!
Πώς το κατάφερε αυτό το κράτος;
Τόσο ικανοί ήταν οι σχεδιαστές της Εσωτερικής Υποτίμησης, να περάσουν τα 10/11 της κρίσης στον παραγωγικό τομέα, και να προστατεύσουν τόσο επιδέξια τον δημόσιο τομέα;
Μάλλον, ναι!
Το πέτυχαν πολύ απλά: τσάκισαν την κύρια πρωτογενή "βαριά βιομηχανική παραγωγή" της χώρας, την οικοδομή, με τραγική υπερφορολόγηση η οποία έκανε την επένδυση στα προϊόντα αυτής της βαριάς βιομηχανίας μας, τα ακίνητα, ασύμφορη. Και έτσι η κύρια ελληνική βαριά βιομηχανία απεβίωσε. Εκ σχεδιασμού.
Η οικοδομή, με τα 150 επαγγέλματα, με τους μοναδικά παγκοσμίως εξειδικευμένους εργάτες και υπεργολάβους στο ελληνικό γεωγραφικό ανάγλυφο, με ολόκληρους μεταποιητικούς κλάδους όπως η τσιμεντοβιομηχανία και τα ηλεκτρολογικά και υδραυλικά υλικά, τριτογενείς κλάδους όπως οι αρχιτέκτονες, η μελετητές μηχανικοί, οι μεσίτες, οι συμβολαιογράφοι, οι ασανσεριτζήδες, έχασε το 90% της οικονομικής της δραστηριότητας από το 2009 ως σήμερα, μειώνοντας το ΑΕΠ κατά 13 ολόκληρες εκατοστιαίες μονάδες!
Οι δε αξίες των προϊόντων της οικοδομής, των οικοδομημάτων, υποχώρησαν κατά 50% περίπου, από τα 800-1.000 δις ευρώ αξία το 2009, στα 450 δις αξία το 2014. Χάσαμε δηλαδή από την ιδιωτική περιουσία των πολιτών της χώρας, περισότερο από μίαμιση φορά το ποσόν του συνολικού δημοσίου χρέους των 320 δις! Προς τί; Ποιο το ώφελος αυτής της καταστροφής αξιών; Ωφελήθηκε κανείς από αυτήν την καταστροφή;
Ίσα-ίσα καταστράφηκε η μεσαία τάξη!
Η οικοδομή και τα περιφερειακά αυτής επαγγέλματα, απορρόφησαν το 12% από το 23% της συνολικής εσωτερικής υποτίμησης, μέσω εξοντωτικών χαρατσιών και φόρων που ουσιαστικά τιμωρούν την επένδυση σε αυτόν τον τομέα.
Μεγάλο μέρος των εξειδικευμένων εργατοτεχνιτών της πέτρας, του μπετόν, του τούβλου, των εκσκαφών, των μονώσεων, των επιχρισμάτων, των υδραυλικών, των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων, των δρόμων, των ηλεκτροσυγκολήσεων, των σχεδιαστών και τεχνιτών επίπλων κουζίνας και ειδών υγιεινής (μπάνιου, όχι βιολογικής καλλιέργειας), βιομηχανίες ολόκληρες με αλουμινένια κουφώματα διεθνούς ποιότητας και αξιοπιστίας, και δεκάδων άλλων κλάδων, αντιμετωπίστηκαν αλαζονικά και υπεροπτικά από τους καθεστωτικούς πολιτικούς και τους αδαείς τροϊκανούς, ως να ήσαν Ανειδίκευτοι, και τους είπαν ότι θα πρέπει να αλλάξουνε δουλειά αλλιώς θα μείνουν για πάντα άνεργοι!
Τους είπαν ότι θα πρέπει να γίνουν βιομηχανικοί εργάτες με μισθό 568 ευρώ το μήνα, ή γκαρσόνια με 500! Οποία αλαζονία και ύβρις!
Ε, λοιπόν, δεν είναι ανειδίκευτοι! Είναι εξειδικευμένοι!
Το να καλούμε τους εξειδικευμένους επιχειρηματίες, επιστήμονες, εργοδηγούς, και εργατοτεχνίτες της βαριάς βιομηχανίας της χώρας μας να πετάξουν την τεχνογνωσία τους γιατί την κατέστησε άχρηστη το χαράτσι (ΕΕΤΗΔΕ) του κ. Βενιζέλου, και ακόμα πιο άχρηστη το χαράτσι των κ.κ. Στουρνάρα/Σαμαρά (ΕΝΦΙΑ) είναι ύβρις προς εκατοντάδες χιλιάδες εξειδικευμένους ανθρώπους που αποτελούσαν το εργατικό δυναμικό της ελληνικής βαριάς βιομηχανίας: της Οικοδομής!
Τα χαράτσια, όπως και να ονομάζονται χαϊδευτικά, ΕΕΤΗΔΕ ή ΕΝΦΙΑ ή όπως καθένας μπορεί να σκαρφιστεί, καταστρέψανε την ελληνική οικοδομή!
Αν αυτό έγινε από βλακεία, εγκαίρως ας αρθούν τα βάρη που την αποδεκάτισαν, και ας πάνε στην ευχή του Θεού όσοι έκαναν το λάθος.
Αν όμως αυτό έγινε από πρόθεση, μοιράζοντας δυστυχία και κατάθλιψη στους πάλαι ποτέ εργάτες της εθνικής βαριάς βιομηχανίας, και εκτοξεύοντας την ανεργία σε ύψη πάνω από του Μεγάλου Κραχ της Αμερικής του 1929, τότε πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες.

Πηγή: www.capital.gr